Sivas’ın Mavisi – Gök Medrese

Merhaba sevgili okuyucularımız. Sizi bugün tarihi bir eserle gezdiriyoruz 🙂 Sizler için Selçuklu mimarisinin en güzel örneklerinden biri olan Gök Medrese ‘yi ele alacağız. Keyifli okumalar dileriz…

sahip ata gök medrese sivas
Medresenin Ön Cepheden Genel Görünümü

Türk mimarisinin nadide güzelliklerinden olan Gök Medrese, süsleme sanatına verilebilecek en seçkin örneklerden biridir. Yapının farklı bölümlerinde yer alan yazıtlardan, IV. Kılıçarslan’ın oğlu III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde ve 1271 senesinde Vezir Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır.

Selçuklu’dan Kalan Bir Miras Ve Göz Dolduran Müthiş Bir Güzellik

Firuze renkli çinilerinden ötürü Gök Medrese olarak anılmaktadır. Taçkapı nişinin köşelerindeki sütunçelerin üstünde bulunan iki panoda ”Amel-i üstad Kaluyanü’l-Konevi” yazısından yapının mimarının ”Konyalı Kaluyan (Kaluyan-ı El Konevi)” olduğunu anlıyoruz. Eser için ”Kızıl Medrese” olarak dile getiren Evliya Çelebi medreseyle ilgili şu sözleri sarf etmiş: ”Bu eserin mislini yapmak mümkün olmadığını, diyar-ı İslamda emsaline rastlanmadığını, Timurlenk’in hayretle temaşa ettiğini, kapısının kale kapısı kadar sağlam olduğunu, iki katlı yapıldığını, 80 oda ihtiva ettiğini, talebenin kışın alt katlardaki odalarda çalıştıklarından bir müderris, iki sufi, 20 talebesi olduğunu; mescidin bir imamı, iki müezzini, kütüphanesinde bir hafız-ı kütup, bir kapıcı ve ferraş bulunduğunu; mescit kütüphaneden başka bir de fakirler için yemek pişirilen darrüziyafesi olduğunu” izah etmiştir.

sahip ata gök medrese sivas
Dört Adet Kabaranın da Yer Aldığı Ve Mukarnas Kavsaralı
Anıtsal Niteliğindeki Taçkapısı

Gök Medrese’de hadis kitabeleri ve ayet dışında farklı dört yerde inşa kitabesi, bir tamir kitabesi ve bir sanatçı kitabesi yer almaktadır. Taç kapının(portal) en üstünde bulunan kitabesinde şu sözler bahis olmaktadır: ”Allah onun devletini daim kılsın, büyük koruyucu, Kılıç Arslan oğlu, Ģahingah yüce sultan Gıyaseddin Keyhüsrev’in zamanında imar edildi”. Taçkapı ve kanatlarında bulunan nişler üzerindeki inşa kitabesinde ise şu sözler bahis olmaktadır: ”Bu kutsal medresenin yapılmasını -Allah devletini daim etsin- Büyük Kılıç Arslan’ın oğlu Keyhüsrev’in zamanında büyük koruyucu, büyük düstur sahibi, hayır hasenat babası din ve devletin iftiharı Hüseyin oğlu Fahreddin Ali muharremin ilk günü H. 670(M. 1271)’de emretti. Allah sonunu güzel etsin”. Son olarak, ana eyvan duvarı üzerindeki iki satırlık inşa kitabesinde de şu cümleler yer almaktadır: ”Bu kutsal medresenin yapılmasını Allah-ü Teala’ya yaklaşmak için büyük düstur sahibi, cömertliğin timsali, büyük sultan devletin hakimi, milletin işlerini düzenleyici, hayır hasenat babası, din ve devletin iftiharı, Hüseyin oğlu Ali -Allah sonunu güzel eylesin- H. 670(M. 1271) Muharremin ilk günü emretti”.

sahip ata gök medrese sivas
Medreseye Havadan Bir Bakış
Medresenin Mimarisi

Siz sevgili okuyucularımız için Sahip Ata Medresesi olarak da anılan Gök Medresenin mimarisine değinelim isteriz. İlk etapta planına bir bakalım. Yapı, dikdörtgen planlıdır. Açık avlulu, iki katlı, dört eyvanlı özelliklere sahiptir. Ayrıca doğu-batı yönünde gelişim göstermiştir. Kuzey-güney yönünde ise revaklar ile kuşatılmıştır. Eserin girişi olan portali batı tarafında yer almaktadır. Portal, yani taçkapı, yapının belki de en gösterişli bölümü dersek yerinde söylemiş oluruz.

sahip ata gök medrese sivas
İç Avludan Bir Görünüm

Yüksek ve de abidevi bir görünüme sahip olan taçkapı, talaktit kavsaralı olan bir nişi vardır. Yazı kuşağından meydana gelen bir sivri kemer ile dikdörtgen taş işçiliğinin olduğu bir bordürle kuşatılmıştır. Cephe süslemelerinde geometrik geçişler, lotuslar, palmetler bulunmaktadır. Bunların yanısıra Türklerde bir hayli önem arz eden hayat ağacı motifi ve farklı hayvan başları, şahin, kartal gibi kuşlar ve de nar gibi figürlerin yer aldığını görmekteyiz. Oynak vaziyette dört adet kabara da bulunmaktadır.

Mavi Renkte Çinileriyle Göz Dolduran Yapının Minaresi
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Ön cephede, taç kapı yanlarında vaziyet olunan ve üzerine inşa edilen iki minaresi vardır. Bu minarelerin kaidelerindeki süslemeleriyle bir bütün teşkil etmektedir. Yazımızın başında belirttiğimiz üzere, minarelerin üzerlerinde yer alan firuze renkli çinilerinin yanısıra sırlı yapılan tuğlaları kaval silmeler vaziyetinde dikkatleri çekmektedir.

sahip ata gök medrese sivas
Restorasyonun Devam Ettiği Dönemden Bir Kare
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Taçkapının açılmış olduğu giriş eyvanı ise yıldız tonoz örtülüdür. 14 adet odanın yer aldığı medrese de bir adet mescid de vardır. Mescit, eyvanların bir tarafında yer alırken diğer tarafında darülkurra bulunmaktadır. Bu iki mekanın içerisinde ise kubbeye geçişte Türk üçgeni kullanılmıştır.

Süslemelerin Ve Çinilerin Yer Aldığı Tuğla Örülü Minare Kaidesinden Bir Görüntü
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Portal geçişinden sonra açık avlulu bir mekana varılmaktadır. Bu avlu ortasında yer alan altı köşeli havuz belirmektedir. Avlunun kuzey ve güneyinde iki revak vardır. Revakları taşıyan kemerler devşirme malzemeli olup tonozlarla örtülmüştür. Giriş kısmının karşısında yer alan eyvan ve iki adet oda günümüze ulaşamamıştır. Eyvan da yıkılmıştır.

Taç Kapı Üzerinden Yükselen Ve Geniş Bir Kaideye Oturmuş Çinilerle Bezeli Minaresi
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Yazımızın sonuna doğru gelirken Cumhuriyet döneminde yaşananlara kısaca bir bakalım. Gök Medrese, Sivas Valisi Reşit Akif Paşa tarafından 1904’te onarılmış. 1926’ta okul, 1927’de ise müze olmuştur. Günümüzde ise, son 50 yıl içerisinde farklı değişimler geçirmiştir.

sahip ata gök medrese sivas
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Tamı tamına 26 yıl süren restorasyon çalışmaları, tarih ve sanat severlerin sabırla beklemesine nail olmuştur. Ve 26 yıl aradan sonra geçtiğimiz aylarda Gök Medrese kapılarını ziyaretçilerine açmıştır. Yapılan restorasyon çalışmasıyla büyük bir kısmının onarımı biten 749 yıllık eser, daha önce gidip sadece dışarıdan görebildiğimiz bu yapı, biz sanat tarihçilerini daha da bir heyecanlandırmış durumdadır.

Abidevi Bir Görünüme Sahip Olan Taçkapının Mukarnas Bölümü, Alınlık Kısmı Ve Köşe Bordürleri
Fotoğraf: Oğuz Aykenar
Sivas Gök Medrese’ye Nasıl Gidebiliriz?

Mevcut durumda müze olarak açılmış olan eser, adının verildiği Gök Medrese Mahallesi’nde yer almaktadır. Sivas şehir merkezinden yürüme mesafesindedir. Müze olarak faaliyette olan yapının ziyaret saatleri ise ne yazık ki kısa tutulmuş. 12:00-15:00 arası ziyaret etmeniz mümkün. Her ne kadar saat aralığı kısa olsa da, bu nadide eseri görebilmek adına bu süre yeterli olacaktır. Müze kartın geçerli olup olmadığı hususunda ne yazık ki bir bilgiye sahip değiliz ancak gitmeden evvel müzeyi ya da İl Kültür Turizm Müdürlüğü’nü aramanızı öneririz. Sizlere kolaylık olması adına; gitmeden önce medreseyi haritada incelemek ve ulaşım sağlamak için buraya tıklayabilirsiniz.

sahip ata gök medrese sivas
5 Sene Önce Ziyaret Ettiğimiz Ve Sadece Dışardan Görebildiğimiz Yapının Genel Görünümü
Fotoğraf: Oğuz Aykenar

Eserin açılmış olmasıyla bir hayli heyecanlandığımız ve kısa sürede gidip görmek, incelemek, ziyaret etmek istediğimiz bu Selçuklu mirasına sizin de bir an evvel gidip görmenizi temenni ediyoruz.

Bir sonraki yazımızda görüşmek ümidiyle. Yapacağınız bu tarihi ve sanat dolu gezinizde sizlere keyifli anlar geçirmenizi dileriz…

Hoşçakalın! Pek tabii, sanatla kalın… 🙂

*Ek Görseller:

– Yapının Planı –
– Gök Medrese’nin Restitüsyonu –

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir